İnternette gördüğünüz her beş ilandan birinde pozisyon muhtemelen doldurulmuyor. Bu tarz ilanlar hayalet iş olarak tanımlanıyor.

Son yıllarda, “hayalet iş” ve “vampir işe alım” gibi kavramlar, özellikle iş arama süreçlerinin dijitalleşmesiyle birlikte, küresel ölçekte daha fazla tartışılmaya başlandı. Hayalet iş, genellikle işverenlerin gerçek olmayan veya doldurulma amacı taşımayan sahte iş ilanlarını yayınlamasını ifade ederken, vampir işe alım ise işe alım süreçlerinin gereksiz derecede uzun tutulup adayların enerjisini tüketen uygulamaları tanımlıyor. Bu durum hem adaylar için büyük bir hayal kırıklığına hem de zaman ve kaynak israfına yol açıyor.

Şirketler sahte iş ilanlarını potansiyel yetenek tabanı oluşturmak, pazar eğilimlerini araştırmak, şirketin büyümekte olduğunu göstermek veya çalışanlarını iş yükünün azalacağına ikna etmek gibi niyetlerle yapabiliyor. Sahte iş ilanlarını yasaklayan dünyada bilinen bir yasa yok ama maaş görüşmelerini manipüle etmek ya da halka açık bir şirketin büyüdüğünü göstermek için yapılıyorsa bu sahte reklamcılığa giriyor.

Türkiye’de var olan iş ilanlarının ne kadarının hayalet ilan olduğu konusunda yapılmış detaylı bir araştırma veya resmi istatistik bulunmadığı için kesin bir oran vermek zor. Ancak dünya genelindeki eğilimler ve Türkiye iş piyasasının dinamikleri göz önüne alındığında, iş ilanlarının yaklaşık yüzde 10 ila 30’unun hayalet ilan olabileceği öngörüsünde bulunuluyor. Tabii bu oranın sektörlere ve şirketlerin büyüklüğüne göre değişiklik gösterebileceği unutulmamalı.

Hayalet iş ilanlarının azaltılması için şirketlerin daha şeffaf işe alım politikaları benimsemesi ve iş ilanı platformlarının da ilan yayınlama kriterlerini sıkılaştırması gerekiyor. Dünyada yapay zeka ve makine öğrenimi kullanılarak sahte ilanları tespit etmeye yönelik algoritmalar geliştiren iş platformları var. Bu teknolojilerle verileri analiz ederek şüpheli içerikleri belirleyebiliyorlar. Ayrıca kimlik doğrulama süreçleri için ek belgeler talep edilmesi, bu tip ilanların yayınlanma olasılığını da azaltabiliyor. Tabii kullanıcıların işveren ve ilanlar hakkında geri bildirimde bulunabildiği sistemler de oldukça etkili oluyor. Bu tür adımlar Türkiye’de de atılarak iş arayanların zamanını boşa harcaması engellenebilir, iş piyasasının daha güvenilir ve etkin bir şekilde işlemesine katkı sağlanabilir.

Kimler neden bu yola başvuruyor?

Bazı şirketlerin, mevcut çalışanlarına “iş yükünü azaltmak için personel arıyoruz ancak bulmakta zorlanıyoruz” gibi bir imaj vermek amacıyla bu yola başvurabildiğini aktarıyorlar.

Hayalet ilan nasıl anlaşılır?

• İlan süresine dikkat edin. 2–3 ay boyunca sürekli yayındaysa, bu durum hayalet ilan olma ihtimalini artırabilir.
• İlanın iş tanımı, gereklilikler ve şirket kültürü ile ilgili tutarlılık gösterip göstermediğine bakın.
• Şirketin web sitesi ve sosyal medya hesaplarını inceleyin. Çalışan yorumları ve geri bildirimleri okuyun.
• Şirketle doğrudan iletişime geçin. Şirkette çalışan tanıdıklar veya eski çalışanlardan bilgi almaya çalışın.

Kişisel veri güvenliği

Hayalet iş ilanlarını özellikle teknoloji üretim, finans ve perakende gibi sektörlerde genellikle büyük ölçekli şirketler ve giriş seviyesi çalışan danışmanlık şirketlerinin kullandığını ifade eden Gilda & Partners Kurucusu Jilda Bal, bu pozisyonların genellikle iş gücü değişiminde yüksek orana sahip olduğunu da hatırlatıyor. Küçük ölçekli firmaların da daha fazla başvuru almak ve marka bilinirliğini artırmak için hayalet ilan açabildiğine vurgu yapan Bal, özellikle iş geliştirme ve satış pozisyonları için bu tür ilanların daha yaygın olduğunu sözlerine ekliyor.

Vampir işe alımla mücadele yolları

• Adaylara zaman çizelgeleri, mülakat sayısı ve gereken ödevleri net olarak belirtin.
• Başvuru ve mülakat süreçlerini mümkün olduğunca verimli hale getirin.
• Aday merkezli bir kültür oluşturun.
• Vampir işe alım nihayetinde hem iş arayanlara hem de en iyi yetenekleri çekmek isteyen şirketlere zarar verir.

Alınan Önlemler

Peki iş arayanlar hayali iş ilanlarını nasıl ayrıştırabilir? İş arayan kişiler, pozisyonların uzun süre aynı şekilde ilanda kaldığını fark ettiklerinde bu ilanların gerçek bir pozisyona işaret etmediğini anlayabilir.

Bu ilanların içeriklerinin genellikle net olmadığını söyleyen Jilda Bal, “Gizli şirket ilanları da genellikle hayalet iş ilanları olma ihtimali taşır. Özellikle üst düzey pozisyonlar için ilanların çok genel tutulması, detaylı ve özgün taleplerin olmaması da bu tür ilanların gerçek olmadığına dair bir ipucu verebilir. İlgili sektörde kimlerin olduğu öğrenilmek istenir” diyor.